آشنایی با اصول حسابرسی
هرزمان که صحبت از شفافیت مالی و اعتماد در کسبوکارها میشود، اولین موضوعی که به ذهن افراد خطور میکند، حسابرسی مالی است؛ اما حسابرسی صورتهای مالی کسبوکارها و سازمانها زمانی معتبر است که برپایه اصول دقیق حسابرسی مانند استقلال، صداقت و غیره به انجام برسد.
یک حسابرسی حرفهای برای ارائه بهترین گزارشهای مالی به مدیران و سهامداران سازمانها، حتما آشنایی کاملی با اصول کار خود دارد. در ادامه این مقاله برای آشنایی بیشتر شما با اصول حسابرسی و انواع آن مطالبی مهم در اختیارتان قرار میدهیم.
حسابرسی چیست؟
حسابرسی یعنی بررسی بیطرفانه گزارشها و صورتهای مالی تهیه شده توسط حسابدار. اغلب افراد خدمات حسابرسی را با حسابداری اشتباه میگیرند؛ در حالی که این دو تخصص یکسان نیستند و هردو وظیفه متفاوتی از یکدیگر دارند. بهزبانی ساده باید گفت حسابرس استخدام شده تا تمام دادهها و گزارشهای تهیه شده توسط حسابدار کسبوکارها و سازمانها را بررسی و صحت و صغم آنها را تائید یا رد کند.
همچنین حسابرسان اغلب از طرف موسسات حسابداری و برای مدتی کوتاه در سازمانها استخدام شده و بعد از اطمینان از صحت یا اشتباه بودن تمام گزارشات حسابداری، از شرکتها خارج میشوند.
نقش حسابرسی در اقتصاد
اصول حسابرسی نقش بسیار موثر و مهمی بر اقتصاد کشور دارند؛ زیرا میتوانند غلط یا درست بودن فعالیتهای مالی یک شرکت یا سازمان را مشخص کنند. بهطور کلی حسابرسی با هدف تصحیحسازی اشتباهات مالی کسبوکارها و سازمانها انجام میشود و در صورت کاهش خطاهای مالی همه بخشهای کشور، میزان اختلاص نیز کاهش مییابد؛ در نتیجه این اتفاق رشد اقتصادی را در پی خواهیم داشت.
به همین خاطر است که در چندسال گذشته حسابرسی به مهمترین خدمات موسسات حسابداری تبدیل شده و اغلب کسبوکارها برای جلوگیری از تحریف و اشتباه در فرآیندهای حسابداری خود، یک حسابرس را استخدام میکنند.
بررسی انواع حسابرسی
قبل از آشنایی با اصول حسابرسی باید بدانید حسابرسی به چند دسته تقسیم میشود و هر بخش آن چه کاربردهایی دارند. در ادامه سعی کردیم به بررسی کامل انواع خدمات حسابرسی بپردازیم. حسابرسی را از 2 جهت تقسیمبندی میکنند:
حسابرسی از نظر نوع هدف فرآیند:
انواع حسابرسی از نظر هدف انجام فرآیند به موارد زیر تقسیم میشوند:
حسابرسی قانونی
منظور از حسابرسی قانونی، بررسی تمام تقلبها و خطاهای صورت گرفته در امور مالی یک شرکت یا سازمان است. از طریق حسابرسی قانونی میتوان اختلافات مالی کارکنان یا شرکای تجاری کسبوکارها را مشخص کرده و با ارائه شواهد مستند، اختلافات میان ذینفعان را حل نمود. از این نوع حسابرسی اغلب در پروندههای حقوقی و دعاوی تجاری استفاده میکنند.
حسابرسی عملیاتی
نوع دیگری از حسابرسی، حسابرسی عملیاتی است که بر مطابقت فعالیت مالی انجام شده در یک سازمان (یا بخش خاصی از آن سازمان) با اهداف مالی از قبل تعیین شده آنها تمرکز دارد. این نوع حسابرسی برای 3 هدف مهم انجام میشود:
- اطمینان از تخصیص بهترین و کمهزینهترین منابع
- انجام فعالیتهای مالی بهینه با کمترین میزان اتلاف انرژی و منابع
- اطمینان از اثربخشی فعالیتهای سازمان در جهت تحقق اهداف
حسابرسی رعایت
تمرکز حسابرسی رعایت بر رعایت قواعد و مقررات است؛ یعنی حسابرس باید مطمئن شود که سازمان یا کسبوکار مربوطه، تمامی قوانین، مقررات، سیاستها و پیمانها را طبق معیارهای از قبل تعیین شده رعایت کرده یا خیر. حسابرسی رعایت 4 مقصود مهم دارد که عبارتاند از:
- تشخیص مواردی که قوانین و مقررات برای آنها رعایت نشده است.
- تضمین شفافیت و پاسخگویی به مدیران و ذینفعان سازمانها
- جلوگیری از خطرات حقوقی ناشی از عدم انطباق
- پیشنهاد اصلاحات و کنترل بهبود برای جلوگیری از تکرار تخلفات
حسابرسی صورتهای مالی
حسابرسی صورتهای مالی نیز همانطور که از نامش پیداست به معنی بررسی مستقل و نظاممند تمامی صورتهای مالی یک کسبوکار و اطمینان از مطابقت آنها با استانداردهای حسابداری است. طبق این توضیح، حسابرس باید همه صورتهای مالی که حسابداری یک مجموعه تهیه و تنظیم کرده بررسی و صحت و درستی آنها را به مدیران و سهامداران اعلام کند.
حسابرسی از نظر چگونگی اجرای فرآیند:
حسابرسی را از نظر چگونگی اجرای فرآیندها نیز به 4 دسته زیر تقسیم میکنند.
انواع حسابرسی از نظر زمان انجام کار
- حسابرسی ضمنی: انجام بخشی از فرآیند حسابرسی ضمن سال مالی
- حسابرسی نهایی: منظور حسابرسی نهایی است که بعد از بررسی تمامی مدارک و شواهد آخر سال مالی صورت گرفته است.
- حسابرسی مداوم: انجام تمام فعالیتهای حسابرسی در طول سال مالی و بهصورت مداوم
انواع حسابرسی از نظر شیوه انجام کار
- حسابرسی مبتنی بر سند: آغاز بررسیها از مهمترین مدارک و اسناد و رسیدن به شواهد و صورتهای مالی
- حسابرسی مبتنی بر ریسک: طولانیترین نوع حسابرسی که بر بررسی قسمتهایی از کسبوکار با امکان بیشترین ریسک مالی تمرکز دارد.
- حسابرسی مبتنی بر ترازنامه: بررسی ترازنامهها و اضافه کردن نتایج بهدست آمده از آنها به نتایج قبلی حسابرسی
انواع حسابرسی از نظر ماهیت رسیدگی
- بررسی سیستم: بررسی سیستمهای مستقر در شرکتها و اطمینان از استاندارد بودن شواهد و صورتهای مالی آنها
- رسیدگی های خاص یا ویژه: رسیدگیهای خاص مربوط به موضوعات ویژه
حسابرسی از نظر دلیل ارجاع کار
- حسابرسی اختیاری: حسابرسی صورتهای مالی با صلاحدید مدیرعاملان شرکتها
- حسابرسی الزامی: حسابرسی امور مالی سازمانها و شرکتها بهصورت اجباری در پایان هر سال مالی
چرا رعایت اصول اساسی حسابرسی ضروری است؟
رعایت اصول حسابرسی موجب شفافیت مالی کسبوکارها و سازمانها میشود. از طرفی حسابرسان تنها از طریق اصول حرفهای کار خود میتوانند سلامت مالی بیزینسها را تضمین کنند؛ از این رو رعایت اصلهای حسابرسی برای هر کسبوکار یا سازمانی ضروری است.
چند دلیل مهمی که رعایت اصول حسابرسی را به امری مهم برای کسبوکارها و سازمانها تبدیل کرده، عبارتاند از:
- کاهش احتمال خطا، گزارشهای گمراهکننده یا تقلب در حسابرسی امور مالی کسبوکارها با رعایت اصول حسابرسی
- افزایش اعتماد سرمایه گذاران و نهادهای نظارتی به فرآیند حسابرسی امور مالی سازمانها
- کاهش زیانهای بزرگ مالی و جلوگیری از ورشکستگی کسبوکارها
- افزایش مسئولیتپذیری و شفافیت مالی سازمانها
- رشد و پایدار مالی بیشتر بیزینس و کسبوکار
اصول حسابرسی چیست؟
حسابرسی چند اصل مهم دارد که به حسابرسان کمک میکند فرآیند کار خود را بهصورت کاملا حرفهای و دقیق جلو ببرند. در ادامه ضروریترین اصلهای حسابرسی را ذکر میکنیم:
اصل استقلال
مهمترین اصل حسابرسی، اصل استقلال نام دارد که بهمعنی عدم وابستگی مالی و شخصی حسابرس به ذینفعان سازمانها و کسبکارهاست. طبق این اصل، حسابرس نباید هیچ رابطه نزدیکی با مدیران، سهامداران و غیره شرکت خود داشته باشد، درغیراینصورت ممکن است که گزارشات مالی که ارائه میکند کاملا غیرواقعی و دستکاریشده باشد.
اصل استقلال را میتوان سنگ بنای شفافیت مالی کسبوکارها در نظر گرفت؛ زیرا بدون آن تمام صورتهای مالی مورد شک و بیاعتباری از طرف سرمایهگذاران و ذینفعان قرار میگیرند.
چند تهدید مهمی که اصل استقلال را زیر سوال میبرد:
- تهدید جانب داری (Advocacy): این تهدید زمانی رخ میدهد که حسابرس منافع سازمان را به منافع حرفهای و عمومی خود مقدم بداند.
- تهدید روابط نزدیک: رابطه نزدیک حسابرس با مدیر کسبوکار موجب ایجاد این تهدید میشود.
- تهدید خودبازبینی (Self-review): تهدید ناشی از اجبار حسابرس به انجام فعالیتهایی مغایر با اصول حسابرسی
- تهدید فشار (تهدید ارعاب): این تهدید براثر فشاری که مدیران سازمانها بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم به حسابرس وارد میکنند، ایجاد میشود.
- تهدید منافع شخصی: اگر حسابرس منافع مالی خاصی در سازمان داشته باشد، این تهدید اصول استقلال را تحت تاثیر قرار میدهد.
اصل صداقت
اصل مهم بعدی، اصل صداقت است که طبق آن حسابرس باید با رعایت اصول اخلاقی و دوری از هرگونه اقدام فریبکارانه به وظایف خود عمل کند. صداقت، اساس رابطه حسابرس با مشتریان را میسازد و به آنها تضمین میدهد تمام حسابرسیها بهطور شفاف و بدون هیچ دروغی انجام شده است.
اصل برنامه ریزی
برنامهریزی یکی دیگر از مهمترین اصول حسابرسی است که شامل چند اقدام مهم مانند زمانبندی دقیق فعالیتها، تخصیص مناسب منابع، تعیین روشهای مناسب برای انجام آزمونهای حسابرسی، تدوین استراتژیهای درست برای جمعآوری و تحلیل اطلاعات، ارزیابی ریسکها و شناخت سازمان میشود.
اصل برنامهریزی، حسابرس را موظف میکند با یک برنامه دقیق و حرفهای به انجام فعالیتهای خود بپردازد تا از کارایی تمام عملیاتهای انجام شده در سازمان مطمئن باشد.
اصل استاندارد
اصل استاندارد نیز یکی از اصول مهم حسابرسی است که بر ضرورت انجام استانداردهای بینالمللی حسابرسی تاکید دارد. قوانین حسابرسی برپایه اصول استاندارد بینالمللی تنظیم شدهاند تا هر حسابرس طبق آنها به انجام وظایف خود بپردازد و به مشتریان تضمین دهد که فرآیند حسابرسی کسبوکار بهصورت یکپارچه و دقیق در حال انجام است. همچنین طی این فرآیند از هیچ نکته کوچکی چشمپوشی نمیشود. در مجموع رعایت این استانداردها موجب افزایش کیفیت فعالیتهای حسابرسی هم میشود.
اصل شایستگی و حرفهای
اصل مهم آخر، اصل شایستگی و حرفهای است. این اصل بهمعنای آموزش مداوم و بهروزرسانی علم حسابرسی است و طبق آن، حسابرسان علاوهبر برخورداری از علم تحصیلات آکادمیک و دانش و تجربه بالا باید دائما در حال آموزش مسائل جدید باشند و علم خود را آپدیت کنند.
شرکت در دورههای آموزشی مختلف و افزایش مهارتهای حسابرسی یک روش عالی پایبندی به اصل شایستگی و حرفهای حسابرسی محسوب میشود.
از دیگر اصول حسابرسی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نتیجهگیری حسابرسی و گزارش
- سیستمهای حسابداری و کنترلهای داخلی
- شواهد حسابرسی
- مستندات
- محرمانه بودن
چالشها و مشکلات رعایت اصول اساسی حسابرسی
عمده مشکلات و چالشهایی که حسابرسان در مسیر انجام اصول حسابرسی با آن روبرو هستند را در ادامه ذکر کردهایم:
- محدودیت منابع مختلف انسانی و مالی و عدم برخورداری از زمان کافی برای رسیدگی به اصول حسابرسی
- فشار سهامداران و مدیران سازمانهای ذینفع برای تغییر نتایج یا مراحل رسیدگی به اصول حسابرسی
- تغییرات مداوم استانداردهای حسابرسی و هزینه زمانی و مالی بروزنگهداشتن دانش حسابرسی
- دسترسی سخت به اطلاعات بهروز و شفاف حسابرسی
- بهخطر افتادن اصل استقلال حسابرس بهدلیل روابط نزدیک با مدیران یا سهامداران کسبوکارها و سازمانها
هرچند که موارد ذکر شده در بخش قبل، همگی از مشکلات و سختیهای مسیر حسابرسی محسوب میشوند؛ اما راهحلهای مناسبی هم برای رفع آنها وجود دارد که در ادامه به ذکر آنها میپردازیم.
- ایجاد سازوکارهای قوی برای جلوگیری از تضاد منافع و تضمین استقلال حسابرسان
- کنترل و ارزیابی مستمر فعالیتهای حسابرسان از طریق تقویت نهادهای نظارتی مستقل
- افزایش کیفیت گزارشهای حسابرسی از طریق مدیریت زمان، برنامهریزی دقیق و تخصیص منابع مالی و انسانی مناسب به پروژههای حسابرسی
- برخورداری حسابرسان از حق دسترسی آزادانه به اطلاعات مورد نیاز برای بررسی دقیق امور مختلف
- بهروز نگهداشتن دانش حسابرسان در حوزه استانداردها و تکنیکهای نوین حسابرسی از طریق برگزاری کلاسهای آموزشی منظم در سازمان
معرفی چند راهکار عالی برای اجرای بهتر اصول حسابرسی
تفاوتی ندارد حسابرس تازهکار باشید یا حسابرس ماهر و باسابقه؛ درهرحال با بهکار بستن نکات زیر میتوانید انواع اصول حسابرسی را با کیفیت بالاتر به انجام برسانید.
- تقویت مهارتهای تحلیلی و قضاوت حرفهای
- برقراری ارتباط موثر و حرفهای با کارمندان و مدیران سازمانها
- دنبال کردن استانداردهای حرفهای حسابرسی و افزایش دانش فنی
- تمرین اخلاق حرفهای برای جلوگیری از منافع شخصی روی قضاوتهای حرفهای
- جمعآوری تمامی اطلاعات و شواهد برای جلوگیری از بروز خطا در مراحل حسابرسی
ابزارها و منابع مفید برای حسابرسی حرفهای
ابزارهای مفیدی که به ارتقای کیفیت رسیدگی به اصول حسابرسی کمک میکنند عبارتاند از:
- ارتباط و تعامل با افراد و همکاران باتجربه از طریق روشهای مختلفی چون لینکدین، انجمنهای تخصصی و غیره
- استفاده از محتوای وبینارها، وبسایتها و دورههای تخصصی منابعی چون Coursera، Udemy و سایت جامعه حسابداران ایرانی
- بررسی راهنماها و آییننامه تدوینشده از سوی نهادهای حرفهای داخلی
- بررسی منظم و مداوم استانداردهای بینالمللی حسابرسی (ISA)
- استفاده از نرمافزارهای مختلف حسابرسی مانند CaseWare، ACL و IDEA
گزارش حسابرسی چیست و چند نوع دارد؟
منظور از گزارش حسابرسی، گزارش انتهایی است که حسابرسان بعد از بررسی کامل صورتهای مالی یک سازمان یا شرکت تجاری به مدیران و سهامداران ارائه میکنند. این گزارش درستی و اعتبار صورتهای مالی کسبوکارها را مشخص میکند.
گزارشهای حسابرسی به 4 دسته مختلف زیر تقسیم میشوند:
1. گزارش مقبول یا استاندارد
این نوع گزارش بهمعنی درستی تمامی صورتهای مالی است و نشان میدهد گزارشات مالی حسابداران، بدون خطا و اشتباه و کاملا مطابق با استاندارهای حسابداری تنظیم شدهاند.
2. گزارش مشروط
گزارش مشروط نشان میدهد که صورتهای مالی کسبوکارها براساس استانداردهای کشوری تهیه شده؛ اما در آنها خطاها و تحریفاتی هم وجود دارد که قابل گذشت نیستند.
3. گزارش مردود
گزارشات مردود دارای تحریفات و خطاهای بسیار مهم هستند که میتوانند صورتهای مالی کسبوکارها و سازمانها را بهطور جدی تحت تاثیر قرار دهند.
4. گزارش بدون نظر
حسابرسان برای این نوع گزارشها نظری ندارند؛ زیرا اطلاعات درج شده در آنها ناقص هستند و سوابق مالی کاملی ندارند.
حسابرسان در زمان ارائه گزارشهای مالی به مدیران و ذینفعان یک سازمان، دلایل خود را نیز از بابت نوع گزارش به آنها اظهار میکنند.
هدف از حسابرسی چیست؟
هدف اصلی حسابرسی اطمینان از مطابقت گزارشات مالی حسابداران با وضعیت مالی کسبوکارها و سازمانها و استانداردهای کشوری است. حسابرسان بعد از بررسی کامل صورتهای مالی و تائید درستی یا اشتباه بودن آنها، گرازشات خود را به مدیران و ناظران سازمانها ارائه میکنند. گزارشهای حسابرسی فاکتور مهمی برای سرمایهگذاری در این شرکتها محسوب میشود.
نحوه انجام حسابرسی
- تعیین نقش حسابرس و تنظیم قرارداد بین حسابرس و کسبوکارها
- برنامهریزی حسابرسی
- گردآوری اطلاعات از صورتهای مالی و سوابق مالی
- ارائه گزارش نتیجه
استانداردهای حسابرسی چیست؟
استانداردهای حسابرسی به سه دسته اصلی تقسیم میشوند که عبارتاند از:
- استاندارد عمومی گزارشگری حسابرسی
- استاندارد عملیات رسیدگی حسابرسی
- استاندارد گزارشگری حسابرسی
سخن پایانی
در نهایت باید گفت اصول حسابرسی چارچوبی دقیق هستند که به حسابرس کمک میکنند با دقت و بیطرفی و طبق مستندات واقعی، به بررسی صورتهای مالی کسبوکارها بپردازد. تنها با رعایت این اصول میتوان به گزارشهای نهایی حسابرسان اعتماد کرد؛ از این رو توصیه میشود برای حسابرسی امور مالی کسبوکار کوچک یا بزرگ خود همیشه بهدنبال شرکتهایی باشید که بر این اصول کاملا واقف هستند.
موسسه حسابداری رایان محاسب یکی از بهترین موسسات حسابداری و حسابرسی در ایران است که متخصصان حرفهای و ماهر را برای ارائه خدمات به شرکتها و سازمان میفرستد. اگر شما نیز بهدنبال بهترین و باسوادترین حسابرس هستید، با این موسسه ارتباط بگیرید.
سوالات متداول
علم حسابرسی با حسابداری یکسان است؟
خیر، برخلاف تفکر عموم مردم جامعه این دو تخصص تفاوتهای زیادی با یکدیگر دارند. درواقع حسابداری بهمعنی تهیه و تنظیم گزارشهای مالی و حسابرسی بهمعنی تائید درستی این گزارشهاست.
اصول حسابرسی به چند دسته تقسیم میشوند؟
حسابرسی از 5 اصل مهم بهنامهای اصل صداقت، استقلال، برنامهریزی، استاندارد و سایستگی و حرفهای تشکیل شده است.
انواع گزارشهای حسابرسی کدامند؟
گزارشهای حسابرسی به 4 نوع مختلف گزارش بدون نظر، گزارش مردود، گزارش مشروط و گزارش مقبول یا استاندارد تقسیم میشود.
